Neem alleen al de bovenstaande discussie maar weer eens even. Of het nu gaat om de twee die onderwerp van gesprek waren of om enig andere politicus; ieder ander kan hier overigens voor gesubstitueerd worden, wat mij betreft; geen van deze mensen is bezig met het oplossen van de vraagstukken die er nu werkelijk toe doen. Men is bovenal druk om in de media te verschijnen, in de spotlight te blijven en wakker te liggen van ieder ander die landjepik, of in dit geval ‘kiezertjekaap’ kan doen.. Het gaat dus niet meer om de issues die deze wereld een betere plaats maken, het gaat er om die issues zo te adresseren dat wij als kiezer stelling nemen voor degene die het minst slechte alternatief presenteert dat voor handen is, om vervolgens te zien dat dit alternatief sneuvelt in de compromissen van het met elkaar door een deur kunnen.

Hierbij is de gedragsnorm van de politici, niet het zo goed mogelijk vertegenwoordigen van het volk, maar juist het zo goed mogelijk gedragen volgens de partijnorm, die zich meer en meer beroept op zichtbare verbale agressie, gewonnen debatten, randvoorwaardelijke populariteit en snel gewin door populisme en minder om daadwerkelijke oplossingen van de huidige problemen die tot de diverse crises leiden, alsof hiermee het volk goed vertegenwoordigd zou zijn.

Daadwerkelijk leiderschap in dergelijke veranderingen zou juist ruimte mogen en moeten geven aan het niet weten, het niet stellig populistisch terugblaten van probleemsituaties in oude patronen, maar de openheid mogen zoeken van een ware democratie en het volk, wiens vertegenwoordiging tenslotte het belangrijkste goed zo moeten zijn, mee laten praten, denken, filosoferen, werken, beslissen in potentiële oplossingsrichtingen. In plaats daarvan lijken wij een representatieve democratie met gekozen volksvertegenwoordiging te hebben, echter neigt deze meer en meer naar een Oligarchie van partijbestuur en naaste leden die op basis van gewenst gedrag hun macht en invloed wensen te behouden, zonder de daadwerkelijke issues te willen aanraken. Om hier onderdeel van te mogen zijn, dien je wel ook dit gedrag te bezigen, kortom: een zelf vervullend systeem, in stand gehouden met kloongedrag naar de kiezer en met kiesgedrag van het volk. Ook hier zien wij overigens dat wij (het volk) het zelf ook niet weten, aangezien we nog steeds met z’n allen massaal (alhoewel soms minder dan massaal) naar de stembus lopen in de hoop op beter….De potentie om bewust ander gedrag te vertonen is misschien latent aanwezig, maar laat nog niet van zich horen.

Politiek nu, is hierin ook slechts een onderdeel van het systeem waarin het signaal zich laat zien. Ons systeem; het systeem aarde, met daarin de subsystemen zoals de mens deze gecreëerd heeft, laat op dit moment barstjes zien op meerdere fronten. Zoveel fronten dat wij het als mensheid op dit niveau van besturen wat wij nu hebben, ook niet meer overzien. Europe laat het financieel afweten en durft zelfs langzaam te verzuchten dat men het niet meer weet. De wereld slibt dicht met afval, oliereserves raken op en ondanks dat we de oplossingen binnen handbereik hebben, durven we de stappen niet te nemen, 2 % van de wereldbevolking beheerst meer dan 80% van de resources. Het persoonlijk vermogen van de drie rijkste mensen ter wereld is hoger dan het gezamenlijk bbp (bruto binnenlands product) van de 48 armste landen. De 84 rijksten der aarde bezitten bij elkaar méér dan de 1,2 miljard Chinezen en onderaan de ladder moeten 1,3 miljard mensen het stellen met minder dan één dollar per dag en bijna 3 miljard mensen; de helft van de wereldbevolking verdienen minder dan twee dollar.
Alle crises die wij op dit moment kunnen herkennen, laten zich op hoofdlijnen vangen in een aantal gebieden, zonder vaste volgorde, samenhangend en ingrijpend in elkaar. Joris Voorhoeve benoemde het als de 9 plagen:

• hoge bevolkingsgroei
• voedsel en watertekort
• schaarste aan energie en grondstoffen
• slepende conflicten
• klimaatverandering
• verval van biodiversiteit
• oude en nieuwe ziekten die zich snel verspreiden
• zwak en kwaadaardig bestuur in veel landen en
• (internationale) organisaties die hun taken niet aankunnen

Er is er echter één die alle overstijgt, aangezien alle crises een gemeenschappelijk factor met zich meedragen: alle zijn veroorzaakt door menselijk gedrag. Al deze bovenstaande problemen kennen maar één feitelijke oorzaak: Wij! als mensheid. Het feit dat wij dit laten ontstaan en bovenal kunnen laten voortbestaan, begint bij het niet willen zien, niet kunnen zien en niet mogen zien wat er zich allemaal afspeelt in onszelf, in onze omgeving en verder weg, op deze planeet. De 10e plaag en misschien wel de eerste en enige oorzaak is een bewustzijnscrisis van de mens.

Ik zeg bewustzijnscrisis, omdat als ik mij bewust zou zijn van de gevolgen van mijn handelen, ik wellicht, vrijwel zeker, laat het verleden ons zien, anders ga handelen en daarmee de oorzaken ophef. Als ik mij bewust ben van dingen die slecht voor mij zijn en ik (onder)ken de gevolgen ervan, gedraag ik mij anders. Als ik mij bewust ben van de schade die ik een ander toebreng zal ik hem of haar anders benaderen. Het probleem ligt niet daarbuiten. Het probleem van de diverse plagen zit niet in de systemen of in de organisaties. Het zit in ons, in mij! Ik ben tenslotte die systemen, ik ben onderdeel van die organisaties… een organisatie zonder mensen is immers niets anders dan een leeg gebouw, een lege huls…

De mens is de maat der dingen en daarmee verantwoordelijk. Het gehele systeem dat wij kennen en nu bovenal functioneert op basis van groei, gewin en verbetering van die paar procent mensen, ten koste van de overigen, mag gaan kenteren naar een denkwijze die verantwoording neemt voor de handelingen die het individu pleegt. Als ik iets koop, draag ik dan ook de werkelijke kosten? Ken ik mijn gedrag en houding en de effecten ervan op anderen en handel ik daar dan ook naar? Nemen wij beslissingen in het licht van deze situatie, individueel, landelijk, wereldwijd? Heffen wij belasting op de juiste wijze om dit te ondersteunen, in plaats van, zoals nu de schaarste te bevorderen (grondstofgebruik) en het overschot te belasten (arbeid)? En om terug te komen op het begin: vertegenwoordigen wij nu het volk en wat zij nodig heeft in de ruimste zin van het woord en systeem, of bezigen wij een stelling die ons populair en daarmee in het zadel houdt. Durven wij onszelf in het systeem ter discussie te stellen, is de eigenlijke vraag die van belang is e dat dit niet van vandaag op morgen gaat is ook duidelijk, maar één vraag is hier nu wel op zijn plaats….. Wat ga ik morgen anders doen??

“Personally I always enjoy the trivia that is created on any business level when people start using terms like maturity and leadership, without taking time with each other to identify what it is that we’re talking about. We all know what we mean, more or less, but the misunderstanding usually occurs right there in those areas; the more and the less…. Besides that, it is pretty difficult to support people in increasing their leadership and advancing their maturity levels when we don’t know exactly what we’re advancing or increasing, other than better, more and up… which are usually terms that coincide with measurable aspects of What we do and not How we do things.

The English language has a great word that helps identify the characteristics of maturity and leadership. ‘Responsibility’ when taken apart there’s two words that provide meaning to the word itself in a continuum. Response and Ability. With increasing ability to respond, you’re better equipped to take responsibility. Responsibility as such is all about the Response one creates as an answer, effect of or counter to a certain influence. The more mature your response the more effective the flow of things continues. Immature responses, therefore create disruptive flows. This is important to recognize, since it looks at maturity in a different way.

Most of the maturity models we know, like CMM(i), INK or EFQM consider maturity to be an increasing level of quality based on system borders. Level one deals with activities, projects, singular responses to stimuli where level two is based on repetitive action responses; being capable of repeating the same response to triggers, that worked the first time, when similar stimuli came your way. Level three already starts to recognize a larger scale outside of your own influential sphere to be reckoned with, where levels four and five (and possibly beyond that where other models are concerned) increase the view of the system that is influential for and partial to, an ‘Able Response’ – being that type of response that supports, possibly increases and not disrupts, the flow of things within that entire system.

Maturity therefore, has only to certain limitations to do with the skills with which a (project) manager, person, leader, fulfills there task. Much more so however, it deals with the overall capability to take perspectives; to see the whole picture from all different angles and to be Able to Respond to a trigger in such a way that the entire system flow is maintained. Just as ecological principles only stand up in larger perspectives, because the earth as a whole is one complex, intertwined and related system, the same principle accounts for projects having to be viewed in light of business cases and organizational change and the maturity of organization responses to change having to be judged by their larger environment and effects on that.

In the smallest sense I respond to triggers, because of me having to respond to make me better; an egotistic, self oriented view on maturity. I can still show prevailing traits of managerial capacity, however since it is merely for my benefit, maturity can be considered low! When I can grow beyond ego and look at myself and others concerned, my perspective becomes more ethnocentric and involves the good of the group. Maturity increases, since I encompass my fellow men / colleagues into the course of action, however I can still and will do so; disrupt the flow of my entire life system, merely trying to do what is good for me and the other (in that order) and for instance, focus on making money. The fact that I’m polluting my environment, wreaking havoc on all other outside my system, is not included in my perspective, causes my ability to respond to only partially create flow, however disrupting it emerges on a larger level. When being able to see the entire system we’re part of and therefore creating perspectives on a system/world centric way, we’re able to make balanced decisions for the good of the entire flow. Possibly shortly disrupting smaller streams, however in the end being able to create flow for the entire system and not merely for a partial impact. This is what Responsibility and the ability to Respond is all about.

To be able to develop the maturity of your Project managers, therefore is to be able to increase their way of perspective taking into a more systemsapproach and world centric view of responding. How do you do that, I can hear you ask. Well, there’s no simple conventional answer to this question.

The way forward lies in developing the consciousness of the Project manager. What research has found, is that the higher the consciousness the more empathic and world centric the being is. I suggest we incorporate a new way of developing people in organizations. Next to developing skills, knowledge and experience in the field and the subjects, which are all extremely necessary to be able to succeed, we should also start developing the personality beyond the ego. The conscious Project manager is someone who possesses all necessary skills and the personality to match it. A conscious human in a conscious mind. That’s Maturity and that is the maturity that creates a Great Response Ability!!!”

In a blog article my friend Gabor Vis van Heemst wrote about coaching young project managers and the way development can be stimulated just by asking questions (see item here). As a comment on this article someone asked: “I recognize the importance of asking questions when coaching people. It is indeed about the person you coach, and not about yourself, the coach. But, how to ask the right questions?’. This question did the same for me…I had to dig harder.. What are the right questions?”

When I was thinking this over, I came upon some different variables which determine whether a question is suitable. I think that questions to ask a coaching client are related to context, stakeholders and their stakes. They are concerning the steps to be taken and the order to take them. And last but not least, about the behavioural site of the situation. What should the client do and behave like to be successful, to make a fit with the others?

So it’s not quite simple to answer the initial comment. I was discussing this subject with Gabor (see his blog en site)  and we took some interesting turns. We came up with some sub-questions we’d like to answer in this article:
• What are clarifying questions? (aka powerful questions)
• What do these questions say about me and my role as coach? For my way of approaching the client?
• Do I need other abilities as coach to take different perspectives towards the client?

In providing our outlook on this we use the term he or coach not wanting to lay claims on any gendertype, knowing that women are by nature most often beter capable in asking these clarifying questions…. It’s merely that we as writers are “he-men”. Thus, eventhough we say he… well you know what we mean….

Fundamental principles
As basic principle you could say that clarifying questions help clients to paint the whole picture of the situation and to come up with an authentic, suitable and appropriate answer. A good and powerful question is without judgment and makes the client draw a blank. He can’t read the right answer out of the question or the way the question is asked. It makes the client stop dead in his tracks and forces him to come up with his own self felt answer. Powerful or clarifying questions, therefore, in principle go beyond cognition. One cannot cognitively come to an answer, but has to use more senses, include intuition into the equation and add a touch of beliefs, levels of values and morals. Most clarifying questions touch on some form of deeper level and go to the heart of the matter. In terms of the logical levels of Bateson and Diltz, clarifying questions go beyond such things as behaviour, skills and measurable surroundings and dive below sealevel into the matter of the bigger part of the ‘underwater iceberg’, dealing with the what, why and how of convictions, beliefs, values and identity, in relation to the topic.

Another fundamental principle of a clarifying question is the very fact that it is surprising, because it deals with an unseen aspect of and for the client. Unseen in the sense that he’s unaware of it. It’s either unconscious or unnoticed as of yet in relation to the topic. By asking the question, you as a coach open the door and shine a light on this side or element of the topic. There’s a phrase, among others, contributed to Anaïs Nin which says: We don’t see the world as it is. We see the world as we are. Good coaches show us who we are and make ourselves a little bigger by uncovering territory we were unaware of inside ourselves, give us more perspectives; therefore making ou world grow…

From a perspective of our role as a coach, clarifying questions tell us a lot. To be able to show someone the insights that come with such powerfull questions, there’s often no correct way of knowing what to ask. As said in the fundamental principles, these questions go to the core and are not a mental, cognitive matter and if anything, they require of the coach that he is consciously capable of reaching his own core. That is – if he’d like to be able to make this a repeatable effort, instead of a one off, lucky shot, leaving not just the client but also himself in awe of the powers unleashed by these questions (did I just do that..??).

What does that mean; reaching you’re own core? This is probably one of the more difficult elements in life. There are no specific courses to be taken to master this. This has to do with being unbiased, being able to let go what is and welcome what emerges, having the ability to be curious about your client, no matter what the answer, having the utmost respect and love for the human being that is in front of you and have such an open mind that you are willing to let go of your own beliefs in favour of creating new values together. When being able to have such an attitude in approaching your client, you’ll find that powerfull questions emerge from within you, not being hindered by your bias, cognition, ego or opinion. They emerge in the connection you have on a deeper level of human connection.

To do this, means to know yourself. Again: We don’t see the world as it is. We see the world as we are. For us as coaches, the same rule applies, the more knowledgeable I am of me, my ego, my habits, my opinions and meanings, my feelings, i.e.: my whole system of physical, mental, emotional and spiritual information, the better my capability to recognize how to get ‘me’ out of the way. As a renowned Canadian coach and trainer once said: ‘The best powerfull questions are asked when I’m not interfering’ (and with I she meant her personality)
To be able to take on such an open vulnerable attitude, creates a trusted, open, relationship where things can be as the are. This also means that it can make the client very vulnerable. This is where the obvious confidentiality between coach and client is key. The client has to feel safe to pick up the question and go explore the answer. Feel the possibility to play and explore and ‘get hurt without getting hurt’

Perspective taking is one of the more cognitive elements within the coaching relation, related to the topic above and is usually where clarifying questions start to take form. Remember we said that with powerful questions, we reveal that, which is thus far unconscious or unseen for the client. The good part is that since we’re the outsiders we usually do see some things that our client doesn’t. The more difficult part is there are so many perspectives…. How do we know that the ones that we’re noticing are the actual ones that will provide the right insights? There’s only two things to do here:

1. Make sure that your perspectives are as full and complete as possible
2. Sense into your core and find which one of those perspectives emerges as the right one for this moment.

There are ways and frameworks to learn and deal with the first one, that help you systematically explore perspectives of your clients. There’s training available and practice support to improve on this

The second element is as said, more difficult to develop. It is an element in most psychological, coaching, counselling and guidance education, but there’s always this part of being a natural or having specific life experience that helps speed up the process.

Coaching role
For us as a coach, mostly, the main thing is to keep the environment safely intact, and get yourself out of the way!! Just lay back, enjoy the ride with curiosity, let the process take its course and support by seeing as many perspectives as possible for your client and when he’s blocked; take out the one that emerge as an Aahh within you, to project back to your client, creating his Aahh-Haaa….

Als kind al had je het vermogen om onbewust dingen tot je te nemen en deze om te zetten in fysieke handeling. Door mentale bewustwording was je in staat om die toepassing te verbreden en andere elementen hieraan toe te voegen en nog later door morele en persoonlijke ontwikkeling bleek je deze elementen gericht in te kunnen zetten voor je omgeving. Toen je bijvoorbeeld leerde lopen was je enige drijfveer naar iemand toe te komen die je kon beschermen. Toen dit lukte stond je er nog niet bij stil hoe dit nu kwam en wat je gedaan had. Pas toen je op latere leeftijd je bewust werd dat je harder kon lopen door op een andere manier je passen te zetten, ging je dit ook daadwerkelijk proberen.

Onze leerprocessen als mens behelzen altijd 4 elementen die geraakt worden, wil het leren volwaardig landen en het geleerde optimaal ingezet kunnen worden.
• de persoonlijke verinnerlijking; het subjectieve ‘Ik’
• de morele verinnerlijking of collectieve motivatie; het intersubjectieve ‘Wij’
• de feitelijke handelingen en meetbaarheden; het objectieve ‘Het’
• de buitenwereld waarin het geleerde landt; de context; het interobjectieve ‘Zij’

Het veel gebezigde kennis vergaren, ook wel enkelslag leren (Argyris) genoemd, houdt zich vooral op in het rechter boven kwadrant (‘Het’), het feitelijke deel, zonder hierbij de andere kwadranten aan te spreken. Dubbelslag leren gaat al een stapje verder door naast kennis ook kunde te stimuleren, waarbij het geleerde in de buitenwereld neergezet of geoefend mag worden, echter ook hier wordt, los van de bijwerking van het geleerde; het effect op de persoon; niet het persoonlijk, nog het collectief innerlijk element (Ik en Wij) meegenomen. Dubbelslag leren kan daarmee veranderingen op het zelfde niveau, blijvende verbetering e.d. bewerkstelligen.
Drieslag leren kent als voordeel transformatie, leren dat je op een ander niveau van begrip en vermogen tot handelen brengt, omdat het zowel binnen als buiten bewust aanspreekt. Omdat het zowel het persoonlijke als de meer collectief morele aspecten in die context adresseert. Drieslag leren maakt het mogelijk om bewustwording voor mensen te genereren op basis waarvan zij zelf hun vermogens tot verdere ontwikkeling en groei aanspreken.
Dit betekent dan ook dat educatie; opleiding, training en begeleiding in lerend vermogen zou moeten leiden tot aandacht voor specifieke elementen per kwadrant om volwaardig en volledig te zijn:

Waarom willen we transformationeel leren? Iedere leerervaring heeft het in zich om tevens de omgeving beter te kunnen bedienen; op een andere manier in het leven te staan. Bijgevolg kunnen we een aantal elementen benoemen die hieraan bijdragen en ervoor zorgen dat leren tot een bron van informatie komt, die integraal een aantal elementen voedt. deze kunnen zich bijvoorbeeld als volgt laten definiëren:

In ieder van deze kwadranten zal bijgevolg de gehele mens betrokken dienen te worden en de leerervaringen zullen zich daarmee moeten focussen op:
• Cognitie – kennisvergroting (Het)
• Emotie – Bewustwording van de persoonlijke effecten (Ik)
• Moraliteit – Verkenning van de collectieve (intern morele) grenzen; verantwoordelijkehden, verplichtingen etc.. (Wij)
• Kinesthesie – Handelingsbekwamheid op die kennis en emoties in de betreffende context (Zij)

Voorkeuren:
Voor ieder mens afzonderlijk geldt een voorkeur voor de wijze van leren. Kolb heeft hier de termen Concreet ervaren (Doener), Abstract theoretiseren (Denker), reflectief waarnemen (Dromer) en Actief experimenteren (Beslisser). Ieder van deze voorkeuren kent een andere benadering om alle kwadranten te raken en een leerervaring compleet te maken.
De combinatie van alle kwadranten en de voorkeuren hoe iemand hiermee omgaat bepalen dus of leren succesvol en transformationeel kan plaatsvinden.
Bewust ontwerpen van leerervaringen is hiermee een wezenlijk onderdeel van het kennisveld van begeleiders.

Memen ontstaan wanneer het menselijk zenuwstelsel reageert op een ervaring en zijn de informatie-eenheden in ons collectieve bewustzijn. Met de toenemende informatie beschikbaarheid, snelheid en figuurlijke verkleining van de wereld, neemt de snelheid van ontstaan van memen ook toe en hiermee groeit de voortdurende ontwikkeling van bewustzijn sneller dan ooit tevoren…. In alle richtingen… van milieupolitiek, globalisme, duurzaam vervoer en ecotoerisme, tot warlords, bermbommen en drugskartels. Maar ook van Idols, Popstars en Jackass tot ouderenomroep en ‘Het Gesprek’.

Memen zijn altijd in beweging. Ze structureren het denken, de waardesystemen en politieke vormen en kijk op de wereld van gehele beschavingen en delen ervan onderling. Ze zijn bepalend voor de snelheid waarmee en het proces waardoor overtuigingen en drijfveren tot stand komen en veranderen en ontwikkelen. Wat gedrag is als zichtbare factor aan de buitenkant van de mens, zijn de memen als onzichtbare drijvende factor achter dat gedrag.

Memen laten zich niet individueel sturen, maar de innerlijke zoektocht naar en het contact met de ziel, de zingeving en identiteit maken dat we memen in ons kunnen ervaren. Door te luisteren naar onze innerlijke drijfveren, weten we impliciet wat ons aantrekt, afstoot en wat we in deze wereld te doen hebben. De keuzes voor vrijheid of gebondenheid, voor chaos of orde, voor angst of vertrouwen, voor ego of hart of voor zelf of wereld, die wij maken….. en daarmee impliciet voor gedrag dat leidt tot evolutie of revolutie, tot collectie of separatie, to oorlog of vrede, tot willen hebben of willen delen, als gevolg van het voorgaande, bepalen de wereld zoals wij hem ervaren. Bewust zijn van de keuzes en deze bewust maken, bepaalt daarmee een bewuste eigen ervaring van onze wereld. Dat wat je aandacht geeft groeit…. De functie van de ziel is hiermee haar verlangen aan te geven. De keuzes die wij, bewust of onbewust, maken met onze geest bepalen de aandacht die wij schenken, onze visies, meningen, paradigma’s. Daarmee zijn wij onderdeel van de memen die wij als de onze beleven en deze zijn bepalend voor de bril die wij opzetten om de wereld te aanschouwen. Ons lichaam daarmee, is het voertuig om onze keuzes ten uitvoer te brengen. Hiermee creëren wij ervaring; datgene dat de ziel zich wenst wordt in beleving en belichaming ervaren. De cirkel is hiermee in de allereerste ervaring gemaakt, alleen maar om in verdere beleving als spiraal omhoog te gaan. Iedere ervaring voortbouwend op de eerdere en iedere zielewens vertaald in keuzes door de geest en uitvoering door het lichaam…. Memen, daarmee, zijn de weerslag van de collectieve ontwikkeling van het menselijk bewustzijn.

Bronnen: Richard Dawkins, The selfish gene; Daniel Dennett, Consciousness explained; Mihaly Csikszentmihalyi,the Evolving Self; Don Beck en Chris Cowan, Spiral Dynamics.

- Vervolg-

Het mooie van de technologie van tegenwoordig is dat je door middel van bijvoorbeeld ‘Social Collider’ inzicht kan krijgen in de wijze waarop memes tot stand zouden kunnen komen.. Onderstaand een schematische weergave van het gebruik van “consciousness” als term binnen twitter de afgelopen week. Memen in wording; de een sterft een onverbiddelijke dood nog voor zelfs goed en wel als woord vormgegeven; de ander volgt het spoor van twit, naar mail, naar sms, via gesprek naar trend tot cultuurgoed, vastgelegd in de geest van de keuzes van velen tot en met de fysieke beleving ervan in vorm, beeld, geluid en ervaring……

The Social Collider acts as a metaphorical instrument which can be used to make visible how memes get created and how they propagate. Ideally, it might catch the Zeitgeist at work.

Credits:
Karsten Schmidt – concept, design & programming (@toxi)
Sascha Pohflepp – concept, design (@plugimi)

Als dit op telefonie niveau bedacht kan worden, stel je eens voor dat met soortgelijke technieken, auto’s, gebouwen, infrastructuur, kleding, etc., uitgerust kunnen worden, voor energieopwekking, informatie opslag, omgeving-signalering en mogelijke reacties…. You name it; a whole new world binnen afzienbare tijd als we er voor kiezen…

Nokia Morph op YouTube

De vele keuzemogelijkheden die wij tegenwoordig hebben in de Westerse wereld en de vrijblijvendheid om hierin te mogen veranderen, (je bent goed zoals je bent) maakt dat we niet meer hoeven te volharden als het moeilijk wordt.  Het dertigersdilemma kan alleen bestaan als alles even belangrijk is, als keuzes geen keuzes zijn omdat we niet hoeven of moeten kiezen en steeds terug mogen komen op wat we kiezen omdat we iets anders als leuker of beter ervaren. Het “Ietsisme” dat ervaren wordt op religieus gebied hangt hiermee rechtstreeks samen. In lijn met mogen kiezen; zelf mogen bepalen wat we geloven en hoe, kunnen we een keuze menu van spiritualiteit; een rijsttafel van religies nemen, waarin we ons vandaag Boeddhist en morgen Soefi mogen voelen. Consequentie is dat we zorgvuldig het lijden proberen te vermijden, door steeds een hoopvolle verwachting van het nieuw gekozene te ervaren, of het nu religie, carrière, of relatie betreft.  Volharding maakt karakter en geeft bewustzijn op dat wat we belangrijk vinden.

Iedereen is tegenwoordig gelijk, althans dat is de strekking van onze maatschappelijke benadering.  Die aanname van gelijkheid tussen Nederlanders, of het nu om man/vrouw vraagstukken, allochtonen en autochtonen vergelijkingen of minder complex, schoolprestaties en benadering en behandeling van leerlingen gaat, leidt onherroepelijk tot vergelijking tussen mensen en daarmee vergelijking van het eigen potentieel met dat van de ander, of nog erger, de norm. De laatste keer dat ik keek, was ik nog mens,… geen statistiek… De uitzondering is in Nederland niet gewenst; niet het voetstuk en maaiveld, noch de klei en goot overigens, met alle sociale stromingen en emancipatiedriften die wij hier sinds de jaren zestig kennen.

Ondanks alle goeds die deze te weeg gebracht hebben, is het tijd om de kijk op mensen te verbreden, en van gelijkheid over te stappen op gelijkwaardigheid. Mensen zijn per definitie niet gelijk. Niet gelijk in ontwikkeling, niet gelijk in daden, niet gelijk in bewustzijn…. en zo kan ik nog even doorgaan… Echter mensen zijn wel gelijkwaardig. Gelijkwaardigheid bevordert de ontwikkeling en benut het potentiaal. Gelijkheid verengt, vernauwt en maakt dat mensen hun potentiële vermogens niet kunnen ontwikkelen, anders dan tegen de stroom in. Het niet ontwikkelen van deze vermogens en hanteren van een breed keuzepalet houdt de gemoederen rustig; de brede stroom gemiddeld tevreden. Echter we missen iets…. weten niet wat, onbewust, maar het zou mooier, beter, volwaardiger, grootser kunnen….dus maken we de volgende keuze, kopen we het volgende instrument en zoeken naar de nieuwe vorm om onze onwetendheid bezig te houden. Ondanks alle potentie en keuze die wij hebben is ons bewustzijn onvoldoende ontwikkelt, om te beseffen wat echt belangrijk is in deze wereld. Uitgaan van gelijkwaardigheid en het voeden van het eigen bewustzijn, maakt dat we langzamerhand besef kunnen krijgen van dat wat er werkelijk toe doet. Met mensen in hun dertigersdilemma zijn  goede resultaten geboekt door juist niet te hoeven kiezen, maar stil te zijn; Mindfulness toe te passen; bij zichzelf terug te komen in eigen lijf en bewust te worden van dat wat er is – hun eigen potentie. Evenzo: inhoud geven aan “Ietsisme” door niet exoterisch de diverse religies te benaderen maar juist op een meer esotherische manier naar geloof en de eigen rol in het leven te kijken, geeft betekenis die het bewustzijn voedt. In letterlijke zin het Bewust Zijn voedt.. In dat bewustzijn ligt de sleutel tot volharding en vervulling besloten. Door onszelf in staat te stellen bewust te mogen zijn van ons leven, onze rol, onze richting van ontwikkeling in de wereld en wel hier en nu, is er geen sprake meer van keuze of volharding; ik heb geen keuze anders dan te doen wat ik hier te doen heb; leven in volledige gelijkwaardigheid en dit te belijden; stap uit het ego en het potentieel vervult zichzelf…. Al het andere is een afgeleide….

In de afgelopen jaren heb ik kennis mogen maken met het integrale gedachtegoed van Ken Wilber. Inmiddels gebruik ik het te pas en soms te onpas, voor mijn eigen ontwikkeling, benadering van werk en leven, problemen, gesprekken, analyses, etc. Je kunt het niet bedenken of met de integrale aanpak en benadering krijg je een bredere kijk, andere invalshoeken en contouren dan vanuit ons eigen beperkte perspectief in aanzet voor mogelijk gehouden. Op de site van Integral Life staat een presentatie in vijf delen die een mooi overzicht vanuit persoonlijk perspectief geeft wat Integral Approach behelst. Een streven naar bewuste ontwikkeling van alle relevante aspecten van het menszijn, teneinde bewustzijn te verhogen…. Uiteraard kan dit ook voor andere elementen dan ‘menszijn’ gelden, zoals milieu, maar ook organisaties, groepen, onderwerpen, etc..

Het AQAL (All Quadrants, All Levels, Lines, States & Types) model dat als kern van Wilbers werk geldt, stelt de mens in staat om een landkaart van het ‘te ontginnen’ gebied te maken, of dit nu de mens zelf of andere aspecten betreft. De roadmap die het biedt om in het land van constante verandering je weg te vinden en progressie ook goed na te streven, vind ik tot op heden ongeëvenaard en in vormgeving door Integral Life Practice, bijvoorbeeld, diepgaand praktisch en op alle niveaus toegankelijk. En wellicht… als we voor onszelf nu de progressie in ontwikkeling en bewustzijn kunnen waarmaken, misschien dat een gezamenlijke visie over de omgang met deze wereld dan ook nog eens tot de mogelijkheden behoort…

Het is niet zozeer dat ik nu rebels ben… Integendeel, ik beschouw mijzelf als over het algemeen redelijk aangepast, welopgevoed, alhoewel in de uitwerking nog wel eens het tegendeel de kop opsteekt; en ook mijn omgeving ziet in mij niet het voorbeeld van onaangepastheid. Evenmin kan ik verweten worden het toppunt van bewustzijn uit te stralen. Ik mediteer weliswaar, maar daar is dan ook wel al veel mee gezegd. Sterker, hoe verder mijn ontwikkeling zich als psychosafari in de duistere bio-, psycho-, sociologische en systemische wouden voltrekt, hoe meer ik ervaar dat ik minder weet dan voorheen. Mijn innerlijk territorium breidt zich dan wel voelenderwijze uit, echter daarin ligt besloten dat ik in die oneindige uitbreiding geen begin noch eindpunt meer kan herkennen en steeds weer de enig overgebleven waarheid onder ogen zie; namelijk dat ik alleen maar hier en nu besta; de rest is fictie. Het bewustzijn is hier en nu. Bewust van alles dat er is, was en zal zijn, maar wel hier en nu. Sterrenkundigen zeggen dat het heelal uitdijt, oneindig groter wordt; hoe is dat hier en nu? Dat betekent ook dat het daarmee vroeger oneindig kleiner was; hoe klein dan? Mijn bewustzijn omvat zaken die vele male groter zijn, langer duren en meer omvatten dan ik als mens kan bevatten. Mijn mens-zijn focust zich op dat wat ik kan zien, voelen, horen, ruiken, proeven en dat wat ik verdienen moet om het te blijven kunnen doen. Deze zaken voeren op dagbasis de boventoon.

Het is alsof wij het mens-zijn als maatstaf gebruiken om ons bewust-zijn als middel in te zetten, terwijl omgekeerd logischer zou aanvoelen… toch? Het is alsof de driejarige kleuter met zijn beperkte levenservaring en motoriek z’n verinnerlijkte ouders vertelt wat er dient te gebeuren in dit leven. En die kleuter heeft inmiddels enige schade aangericht. Nog zonder over milieu, armoede, co2 en andere zaken te beginnen die aanleiding zouden kunnen zijn voor discussies over oorzaak en gevolg en wellis – nietis gesprekken, kunnen we in z’n algemeenheid best stellen dat we er een gezellig potje van maken. Zoals een goed kleuter betaamt, heeft ie geen benul van de gevolgen van zijn acties en is de motoriek vooral gericht op grof-stoffelijkheid (materie), eigen bevrediging (nog een keer…)  en plezier als gevolg van lijdzame afhankelijkheid en verwachtingen: Automatiek handelen. Dit doorzichtige gedrag dat vrijkomt uit een voorspelbaar glazen trek-kastje op aanreiken van een euro van de buitenwereld, staat in schril contrast met authentiek handelen. Het bewustzijn is meer gericht op dat laatste; op de fijn-stoffelijkheid, ten dienste staan van en volledige aanwezigheid in ieder moment waardoor leiding nemen als vanzelf geschied; je kunt niet anders. Bewuste rebellie is niet meer dan volledige radicale, empathische aanwezigheid, waardoor als gevolg handelen ontstaat. Ieder handelen dat hieruit voortkomt is gedreven door iets groters dan wij en daarom bezielt met de zingeving, identiteit, waarden en overtuigingen die onbetwistbaar eigen zijn, liefdevol volhardend, ongeacht wat er tegenin gebracht wordt…

Het bewustzijn van de ‘eigen’ wijsheid leidt als vanzelf naar authentiek handelen, een welkome afwisseling en nastrevenswaardig in een wereld waar automatiek handelen de boventoon voert.